“De portemonnee laten spreken…”

Volkskrant columnist Peter de Waard schrijft in zijn column in de Volkskrant van woensdag 13 december 2012 over de nasleep van de Engelse belastingaffaire met enkele multinationals zoals Starbucks, Amazon en Google (waar wij op dit blog ook uitgebreid aandacht hebben besteed, zie bijvoorbeeld hier en hier). Terwijl de mediastorm hierover nog maar nauwelijks is gaan liggen, (of eigenlijk helemaal nog niet, getuige de stroom aan nieuwsberichten die hierover blijven opduiken, zoals dit bericht van Bloomberg) is in het Verenigd Koninkrijk de consument zich ermee gaan bemoeien.

In het Verenigd Koninkrijk hebben protesten plaats gevonden bij filialen van Starbucks, en de Manchester Business Universiteit becijfert dat Starbucks een kwart van zijn omzet in Engeland kan verliezen. Actievoerders roepen op om kerstinkopen te doen bij duurzame bedrijven die hun belastingen netjes in Engeland afdragen.
De Waard concludeert hieruit dat het volk soms machtiger is dan politici als fundamentele problemen moeten worden aangepakt. De politiek is niet in staat gebleken om iets aan het probleem van belastingontwijking te doen, maar nu de burgers in actie komen stappen we een volgend hoofdstuk binnen.
Het zou de gedachte kunnen voeden dat het met voldoende marktwerking toch wel goed komt met die ´social responsibility´ van ondernemingen. Starbucks zal zich wel twee keer beraden over zijn internationale belastingstructuur als het zo’n significant deel van zijn omzet kwijt raakt. De consument stuurt zo met zijn koopgedrag niet alleen welke producten bedrijven moeten produceren en op wat voor manier, maar heeft zelfs een vinger tussen de deur ten aanzien van het lange termijn beleid van een onderneming. Het volk stemt met zijn portemonnee. Ideaal!

Een kanttekening moet hier wel bij gemaakt worden. Geloven in de macht van het volk en de stem van de portemonnee is prima, maar we moeten ons wel realiseren tot waar die macht reikt. Het gedrag van ondernemingen, of het nou gaat om duurzaamheid van de productieprocessen of lange termijn bedrijfsvoering, is bedekt onder een dikke laag van intransparantie. Alhoewel het internet hier natuurlijk wel verandering in heeft gebracht, blijft het voor ‘het volk’ moeilijk om het gedrag van de ondernemingen waar ze zich als klant toe verhouden boven tafel te krijgen, laat staan om een weloverwegen oordeel te vellen over sociale of ecologische duurzaamheid.
Als dit al zou lukken, dan zouden we met zijn allen hollen van mediahype tot  mediahype en van trending topic tot trending topic, terwijl we problemen graag op een structurele manier aanpakken en voor alle spelers een gelijk speelveld willen creëren. Want waarom zijn nu bedrijven als Starbucks het doelwit van consumentenacties, terwijl er net zo goed vele andere bedrijven zijn die zich een soortgelijke belastingconstructie hebben laten aanmeten?

Om dit soort hetzes te voorkomen en om tot weloverwogen beleid te komen hebben we politiek en toezichthouders nodig. Het blijkt moeilijk voor bedrijven om zonder druk van buitenaf het beleid aan te passen aan andere doelstellingen dan aandeelhouderswaarde, en dat is niet zo heel raar. Maar het primaat voor het vaststellen van sociale doelstellingen en het toezicht houden daarop kan niet altijd bij de consument liggen, de taak van de overheid is om doelen te stellen en die op eerlijke en gestructureerde wijze na te streven.

Ik hoop dan ook dat de acties bij Starbucks met name de politiek wakker schudden zodat die zich niet neerlegt bij het onvermogen om iets aan deze situatie te veranderen.